Bartosz Hawryluk

adwokat

W mojej praktyce zawodowej zajmuję się głównie sprawami cywilnymi, w tym sprawami związanymi ze zniesieniem współwłasności nieruchomości. Pomagam współwłaścicielom znaleźć optymalne rozwiązania, aby dokonać podziału majątku bez udziału sądu...
[Więcej >>>]

Ustawowe prawo pierwokupu nieruchomości.

Zauważyłem, że w sieci dostępna jest znaczna ilość artykułów poświęconych temu zagadnieniu. Z zasady opierają się one na krótkim wyjaśnieniu czym jest prawo pierwokupu i podaniu maksymalnie 2-3 przykładów przewidzianych w różnych ustawach. Przeważnie są to te same przykłady. Ze względu na dynamikę ustawodawstwa często nieaktualne. Brakuje mi swego rodzaju zestawienia wszystkich ustawowych przypadków praw pierwokupu nieruchomości funkcjonujących aktualnie. Dlatego postanowiłem zrobić je sam. Z odrobiną Twojej pomocy 🙂

Gorąca prośba do Ciebie!

  • Jeśli znasz jakiś przykład ustawowego prawa pierwokupu nieruchomości, którego tutaj nie wymieniłem – wskaż mi je w komentarzu!
  • Jeśli w czasie, kiedy będziesz czytał ten wpis któryś z wymienionych przykładów nie będzie już obowiązywał – śmiało mi to wytknij!

Chętnie zaktualizuję wpis.

 

Przykłady:

1. Prawo pierwokupu nieruchomości w kodeksie cywilnym.

Art. 166 kodeksu cywilnego określa prawo pierwokupu przysługujące współwłaścicielom nieruchomości rolnej. Dotyczy ono wyłącznie współwłaścicieli, którzy prowadzą gospodarstwo rolne na wspólnym gruncie.

§ 1. W razie sprzedaży przez współwłaściciela nieruchomości rolnej udziału we współwłasności lub części tego udziału pozostałym współwłaścicielom przysługuje prawo pierwokupu, jeżeli prowadzą gospodarstwo rolne na gruncie wspólnym. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy współwłaściciel prowadzący jednocześnie gospodarstwo rolne sprzedaje swój udział we współwłasności wraz z tym gospodarstwem albo gdy nabywcą jest inny współwłaściciel lub osoba, która dziedziczyłaby gospodarstwo po sprzedawcy.

§ 2.(uchylony)

§ 3. Do sprzedaży przez współwłaściciela nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 2196 i 2233) udziału we współwłasności lub części tego udziału stosuje się przepisy tej ustawy.

Od dnia 16.07.2003r. nie obowiązuje § 2 art. 695 kodeksu cywilnego. Zatem obecnie kodeks cywilny nie przewiduje prawa pierwokupu przysługującego dzierżawcy nieruchomości rolnej. Obecnie zbliżone rozwiązanie przewiduje ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego. Lata obowiązywania tego przepisu tak skutecznie zakorzeniły jego treść w świadomości, że dla wielu osób jedynym znanym przykładem prawa pierwokupu jest właśnie prawo dzierżawcy nieruchomości rolnej. Stąd nie sposób było, pomimo jego uchylenia, o nim nie wspomnieć.

>>> Jeśli interesuje Cię temat dziedziczenia gospodarstwa rolnego zajrzyj tutaj: http://zniesieniewspolwlasnosci.pl/dziedziczenie-gospodarstwa-rolnego/

2. Prawo pierwokupu nieruchomości w ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego.

Prawo pierwokupu dzierżawcy. Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego (art. 3 ust. 1) określa prawo pierwokupu dzierżawcy w przypadku sprzedaży dzierżawionej nieruchomości rolnej. Dotyczy to jedynie sytuacji, gdy umowę dzierżawy zawarto w formie pisemnej z datą pewną i umowa ta była wykonywana minimum przez 3 lata licząc od daty pewnej. Dodatkowym ograniczeniem jest wymóg aby nieruchomość rolna wchodziła w skład gospodarstwa rodzinnego dzierżawcy.

Prawo pierwokupu Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR). Jeżeli brak jest uprawnionego do pierwokupu dzierżawcy lub niekorzystania przez niego z tego prawa, prawo pierwokupu przysługuje Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa działającemu na rzecz Skarbu Państwa. → art. 3 ust. 4 ukur

Prawo pierwokupu nie przysługuje KOWR, gdy nabycie nieruchomości rolnej prowadzi do powiększenia gospodarstwa rodzinnego, jednak do powierzchni maksymalnie 300 ha użytków rolnych. Dodatkowym obostrzeniem, koniecznym do wyłączenia prawa pierwokupu KOWR jest wymóg, aby nabywana nieruchomość rolna była położona w gminie, w której ma miejsce zamieszkania nabywca, lub w gminie z nią graniczącej.

⇒ Prawo pierwokupu dzierżawcy oraz KOWR nie działa w przypadku gdy:

  • nabywcą nieruchomości rolnej jest osoba bliska zbywcy, jednostka samorządu terytorialnego, Skarb Państwa, spółka prawa handlowego, której wyłącznym udziałowcem albo akcjonariuszem jest Skarb Państwa, będąca operatorem systemu przesyłowego albo posiadająca koncesję na przesyłanie paliw ciekłych, w rozumieniu ustawy Prawo energetyczne
  • nabycie nieruchomości rolnej następuje za zgodą Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (art. 2a ust. 4 ukur) albo za zgodą, o której mowa w art. 29a ust. 3 pkt 1 lit. b ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
  • sprzedaż następuje pomiędzy osobami prawnymi tego samego kościoła lub związku wyznaniowego, działającymi na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania

⇒ Prawo pierwokupu gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 4a ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego jej przepisy stosuje się odpowiednio do nabycia gospodarstwa rolnego. Dotyczy to również prawa pierwokupu. Przysługującego zarówno KOWR, jak i dzierżawcy. Z tym jednak zastrzeżeniem, że prawo pierwokupu dzierżawcy przysługuje wyłącznie dzierżawcy całego gospodarstwa rolnego.

⇒ Przysługujące KOWR prawo pierwokupu udziałów i akcji w spółce prawa handlowego, która jest właścicielem nieruchomości rolnej. Pierwokup ten nie dotyczy bezpośrednio sprzedaży nieruchomości, dlatego zostaje tutaj jedynie przywołany. Warto w tym miejscu odesłać do informacji zawartych na stronie KOWR pod adresem http://www.kowr.gov.pl/ukur/pierwokup-i-nabycie/spolki-kapitalowe-pierwokup-i-nabycie-udzialow-akcji. Podobne zasady działają w przypadku zmiany wspólnika lub przystąpienia nowego wspólnika do spółki osobowej, która jest właścicielem nieruchomości rolnej. Nie jest to jednak prawo pierwokupu. Więcej na ten temat znajdziesz na stronie KOWR klikając http://www.kowr.gov.pl/ukur/pierwokup-i-nabycie/spolki-osobowe-zmiana-wspolnika-lub-przystapienie-nowego. W określonych przypadkach KOWR przysługuje prawo nabycia nieruchomości rolnych. Nie jest to jednak prawo pierwokupu, dlatego kolejny raz odsyłam do informacji na stronie KOWR http://www.kowr.gov.pl/ukur/pierwokup-i-nabycie/pierwokup-i-nabycie-nieruchomosci-rolnych.

 

3. Prawo pierwokupu w ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych.

Art. 172 ust. 6 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych przewiduje prawo pierwokupu w przypadku zbycia ułamkowej części spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Prawo takie przysługuje pozostałym współuprawnionym.

 

4. Prawo pierwokupu w ustawie o gospodarce nieruchomościami.

Ustawa o gospodarce nieruchomościami w określonych przypadkach przyznaje prawo pierwokupu gminie. Zgodnie z art. 109 ust 1-3 ugn:

Gminie przysługuje prawo pierwokupu w przypadku sprzedaży:

  • niezabudowanej nieruchomości nabytej uprzednio przez sprzedawcę od Skarbu Państwa albo jednostek samorządu terytorialnego (z wyjątkiem nieruchomości przeznaczonych w planach miejscowych na cele rolne i leśne, lub w przypadku braku planów miejscowych, nieruchomości które są wykorzystywane na cele rolne i leśne)
  • prawa użytkowania wieczystego niezabudowanej nieruchomości gruntowej, niezależnie od formy nabycia tego prawa przez zbywcę (z wyjątkiem nieruchomości przeznaczonych w planach miejscowych na cele rolne i leśne, lub w przypadku braku planów miejscowych, nieruchomości które są wykorzystywane na cele rolne i leśne)
  • nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej na obszarze przeznaczonym w planie miejscowym na cele publiczne albo nieruchomości, dla której została wydana decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego (prawo pierwokupu nie przysługuje jeżeli nie zostało ujawnione w księdze wieczystej)
  • nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków lub prawa użytkowania wieczystego takiej nieruchomości (prawo pierwokupu nie przysługuje jeżeli nie zostało ujawnione w księdze wieczystej)
  • nieruchomości położonych na obszarze rewitalizacji, jeżeli przewiduje to uchwała, o której mowa w art. 8 ustawy o rewitalizacji
  • nieruchomości położonych na obszarze Specjalnej Strefy Rewitalizacji, o której mowa w rozdziale 5 ustawy o rewitalizacji

Poza przywołanymi powyżej wyłączeniami prawo pierwokupu nie przysługuje dodatkowo w przypadku:

  • sprzedaży nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób bliskich dla sprzedawcy
  • sprzedaży nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego między osobami prawnymi tego samego kościoła lub związku wyznaniowego
  • gdy prawo własności lub prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione jako odszkodowanie lub rekompensata za utratę własności nieruchomości
  • gdy prawo własności lub prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione w wyniku zamiany własności nieruchomości;
  • sprzedaży nieruchomości na cele budowy dróg krajowych
  • gdy prawo pierwokupu przysługuje partnerowi prywatnemu lub ostatniemu partnerowi prywatnemu w przypadkach, o których mowa w ustawie o partnerstwie publiczno-prywatnym
  • sprzedaży nieruchomości na cele realizacji inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego w rozumieniu przepisów ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie lotnisk użytku publicznego albo inwestycji w zakresie Centralnego Portu Komunikacyjnego w rozumieniu ustawy z dnia o Centralnym Porcie Komunikacyjnym
  • sprzedaży nieruchomości na cele realizacji inwestycji w rozumieniu przepisów ustawy o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych oraz stacji radarów meteorologicznych

Od 2016 roku obowiązuje art. 111a, zgodnie z którym prawo pierwokupu przysługuje Skarbowi Państwa lub miastu stołecznemu Warszawie w przypadku sprzedaży:

  • praw i roszczeń określonych w dekrecie z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. poz. 279 oraz z 1985 r. poz. 99)
  • roszczeń określonych w art. 214 ugn
  • prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na skutek realizacji roszczeń, wymienionych w punktach poprzednich

 

5. Prawo pierwokupu w ustawie o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa.

⇒ Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa ma prawo pierwokupu na rzecz Skarbu Państwa, gdy sprzedawana jest nieruchomość, która wcześniej została nabyta od KOWR i nie minęło 5 lat od tego nabycia. → art. 29 ust. 4.

Prawo pierwokupu Lasów Państwowych. Dotyczy ono takich sytuacji, gdy KOWR w drodze umowy nieodpłatnie przekazał nieruchomości wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa określonym osobom na cele związane z zalesianiem. W przypadku zamiaru zbycia takiego gruntu przez te osoby, Lasom Państwowym przysługuje prawo pierwokupu tej nieruchomości. → art. 24 ust. 5 i 5a.

 

6. Prawo pierwokupu w ustawie o lasach.

Prawo pierwokupu Skarbu Państwa reprezentowanego przez Lasy Państwowe. Określone zostało w art. 37a ustawy o lasach. Dotyczy sprzedaży gruntu niestanowiącego własności Skarbu Państwa:

  • oznaczonego jako las w ewidencji gruntów i budynków lub
  • przeznaczonego do zalesienia określonego w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, lub
  • będącego lasem w rozumieniu art. 3 ustawy o lasach, objętego uproszczonym planem urządzenia lasu lub decyzją starosty określającą zadania z zakresu gospodarki leśnej

Prawa pierwokupu nie stosuje się:

  • gdy nabywcami są:
    • małżonek zbywcy
    • krewni lub powinowaci zbywcy w linii prostej bez ograniczenia stopnia
    • krewni lub powinowaci zbywcy w linii bocznej do trzeciego stopnia
    • osoba związana ze zbywcą z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli
    • jednostka samorządu terytorialnego
  • w przypadku zbycia gospodarstwa rolnego, o którym mowa w ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego

 

7. Prawo pierwokupu u ustawie Prawo wodne.

Art. 217 ust. 13 ustawy Prawo wodne stanowi, że Skarbowi Państwa przysługuje prawo pierwokupu w sytuacji sprzedaży gruntów pod śródlądowymi wodami stojącymi. Prawo takie jest wykonywane przez starostę działającego w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarki wodnej.

 

8. Prawo pierwokupu w ustawie o ochronie przyrody.

Prawo pierwokupu parku narodowego na rzecz Skarbu Państwa. Przysługuje ono w przypadku sprzedaży nieruchomości położonych w granicach parku narodowego. → art. 10 ust. 5.

 

9. Prawo pierwokupu w ustawie o specjalnych strefach ekonomicznych.

⇒ Prawo pierwokupu zarządzającego specjalną strefą ekonomiczną. Ma zastosowanie do prawa własności oraz użytkowania wieczystego nieruchomości położonych na obszarze strefy. → art. 8 ust. 2.

 

10. Prawo pierwokupu w ustawie o krajowym zasobie nieruchomości.

W ustawie o krajowym zasobie nieruchomości tzw. specustawą mieszkaniową wprowadzono nowe prawo pierwokupu. Od 7.09.2018r. obowiązuje art. 30a. Stanowi on, że Krajowy Zasób Nieruchomości (KZN) ma prawo pierwokupu na rzecz Skarbu Państwa w stosunku do nieruchomości stanowiącej własność lub przedmiot użytkowania wieczystego państwowej osoby prawnej, o której mowa w art. 3 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym.

 

11. Prawo pierwokupu w ustawie o rewitalizacji.

Zgodnie z art. 11 ust. 5 pkt 1 ustawy o rewitalizacji rada gminy może ustanowić na rzecz gminy prawo pierwokupu wszystkich nieruchomości położonych na obszarze rewitalizacji. Powinno to nastąpić w uchwale, którą rada gminy wyznacza obszar zdegradowany i obszar rewitalizacji.

*****

Bądź na bieżąco! Polub mój profil na fb: https://www.facebook.com/adwokatbartoszhawryluk/

Zbycie udziału w nieruchomości

Bartosz Hawryluk08 grudnia 2018Komentarze (0)

Czy można zbyć udziały we współwłasności nieruchomości?

Alternatywą dla zniesienia współwłasności może być po prostu sprzedaż lub darowizna udziału we współwłasności. Możliwe jest zarówno jednoczesne zbycie udziałów wszystkich współwłaścicieli jednemu nabywcy, jak też indywidualne zbycie udziałów poszczególnych współwłaścicieli. Temu drugiemu przypadkowi poświęcone zostaną dalsze rozważania. Kluczowym jest tutaj treść art. 198 k.c.:

Każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli.

Uprawnienie przewidziane w tym przepisie nie jest uzależnione od woli współwłaścicieli. Nie może zostać przez nich wyłączone bądź ograniczone, ponieważ zgodnie z treścią art. 57 k.c.:

§1. Nie można przez czynność prawną wyłączyć ani ograniczyć uprawnienia do przeniesienia, obciążenia, zmiany lub zniesienia prawa, jeżeli według ustawy prawo to jest zbywalne.

§2. Przepis powyższy nie wyłącza dopuszczalności zobowiązania, że uprawniony nie dokona oznaczonych rozporządzeń prawem.

Nabywca udziału wchodzi w miejsce zbywcy. Staje się więc współwłaścicielem w takiej części jaką nabył od zbywcy (możliwym jest zbycie ułamkowej części przysługującego udziału). Pamiętajmy, że chodzi tutaj o zbycie udziału, a nie o zbycie wyodrębnionej fizycznie części.

Do zbycia udziałów w nieruchomości mają zastosowanie ogólne zasady dotyczące zbywania nieruchomości. Wymagana jest więc forma aktu notarialnego i istnieją pewne ograniczenia, wynikające chociażby z ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, czy ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców.

Dodatkowo istnieją pewne ograniczenia, które mają zastosowanie wyłącznie do zbycia udziałów. Przedstawione zostaną poniżej.

 

Prawo pierwokupu udziału we współwłasności nieruchomości rolnej.

Pierwsze ograniczenie stanowi prawo pierwokupu przez pozostałych współwłaścicieli w przypadku sprzedaży udziału w nieruchomości rolnej. Co do zasady przysługuje ono współwłaścicielom gdy prowadzą oni gospodarstwo rolne na wspólnym gruncie. Reguluje to art. 166 § 1 k.c., zgodnie z którym:

W razie sprzedaży przez współwłaściciela nieruchomości rolnej udziału we współwłasności lub części tego udziału pozostałym współwłaścicielom przysługuje prawo pierwokupu, jeżeli prowadzą gospodarstwo rolne na gruncie wspólnym. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy współwłaściciel prowadzący jednocześnie gospodarstwo rolne sprzedaje swój udział we współwłasności wraz z tym gospodarstwem albo gdy nabywcą jest inny współwłaściciel lub osoba, która dziedziczyłaby gospodarstwo po sprzedawcy.

⇒⇒⇒ O prawie pierwokupu poczytaj tutaj. ⇐⇐⇐

 

Prawo pierwokupu ułamkowej części spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu.

Zbywając ułamkową część spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu pamiętajmy o prawie pierwokupu. Prawo takie przysługuje pozostałym współuprawnionym. → art. 172 ust. 6 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych

O innych przykładach prawa pierwokupu pisałem tutaj.

 

Zbycie udziału w nieruchomości należącej do spadku.

Odmiennie wygląda sytuacja, gdy udziały w nieruchomości zostały nabyte w drodze dziedziczenia i nie nastąpił jeszcze dział spadku. Przypadek taki reguluje art. 1036 k.c., zgodnie z którym:

Spadkobierca może za zgodą pozostałych spadkobierców rozporządzić udziałem w przedmiocie należącym do spadku. W braku zgody któregokolwiek z pozostałych spadkobierców rozporządzenie jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku.

Zbycie przez spadkobiercę udziałów w nieruchomości wspólnej wchodzącej w skład spadku jest więc możliwe. Konieczna jest jednak zgoda pozostałych spadkobierców wyrażona w formie aktu notarialnego. Uwzględniając treść art. 63 § 1 k.c. przyjąć należy, że zgoda taka może być wyrażona przed zbyciem udziału przez spadkobiercę, równocześnie z nim, bądź też po jego dokonaniu. Przywołany przepis nie zawiera jednak sankcji nieważności. Umowa zbycia takich udziałów pomimo braku zgody pozostałych spadkobierców nie jest więc nieważna. Gdy narusza uprawnienia spadkobiercy, który nie wyraził zgody, przysługujące mu na podstawie przepisów o dziale spadku jest bezskuteczna.

 

Zbycie udziału w nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego po ustaniu ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej a przed dokonaniem podziału tego majątku.

Zgodnie z art. 46 krio:

…od chwili ustania wspólności ustawowej do majątku, który był nią objęty, jak również do podziału tego majątku, stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku.

Zatem przywołany powyżej przepis art. 1036 k.c. znajduje również odpowiednie stosowanie do majątku wspólnego po ustaniu wspólności ustawowej małżeńskiej do czasu podziału tego majątku pomiędzy małżonkami (ewentualnie byłymi małżonkami). Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 30 czerwca 2016 roku (I CSK 458/17) wyjaśnił, że po ustaniu wspólności ustawowej rozporządzenie przez jednego z małżonków (byłych małżonków) udziałem w przedmiocie należącym do majątku wspólnego wymaga zgody byłego współmałżonka, a przy jej braku jest wobec niego bezskuteczne, jeżeli naruszałoby uprawnienia przysługujące temu małżonkowi na podstawie przepisów o podziale majątku wspólnego.

 

Zagadnienia zasygnalizowanych bezskuteczności, zarówno w odniesieniu do majątku spadkowego jak i małżeńskiego są na tyle skomplikowane, że znacznie wykraczają poza ramy tego wpisu. W każdym razie nie polecam przeprowadzania tego typu transakcji bez szczegółowej analizy ze specjalistą 🙂

*****

Bądź na bieżąco! Polub mój profil na fb: https://www.facebook.com/adwokatbartoszhawryluk/

Możliwość zakwalifikowania umowy o nieodpłatne zniesienie współwłasności jako darowizny

Po dłuższej przerwie ponownie wracam do kontynuowania tematu zniesienie współwłasności. Przeglądając ostatnio orzecznictwo natknąłem się na ciekawe, aktualne orzeczenie. Wyrok został wydany przez odległy od moich stron Sąd Apelacyjny, ale ze względu na materię sprawy pragnę się z Wami podzielić pewnym zagadnieniem.

Stan faktyczny sprawy

Po śmierci jednego z członków rodziny jego spadkobiercy zawarli u notariusza umowę nieodpłatnego zniesienia współwłasności nieruchomości. Syn zmarłego uzyskał własność większości udziałów w nieruchomości kosztem swojej matki. Ustalono, że matka będzie zajmowała lokum, które na mocy ww. umowy stało się własnością jej syna. Do pewnego czasu wszystko układało się poprawnie. Nieoczekiwanie do domu zamieszkiwanego dotychczas przez matkę, sprowadziła się jej córka (i siostra właściciela) z partnerem. Na tle kosztów utrzymania powstawały konflikty pomiędzy rodzeństwem, w których matka brała stronę córki.

Na tle powyższym rozpoczął się spór w sądzie. Matka wystąpiła przeciwko synowi opierając swoje racje na odwołaniu darowizny, którą jej zdaniem stanowiła w istocie umowa nieodpłatnego zniesienia współwłasności nieruchomości. Podstawą odwołania darowizny była rażąca niewdzięczność obdarowanego.

Rozważania Sądu

Sąd I instancji uznał dopuszczalność odwołania ww. darowizny. Doszedł jednak do wniosku, że powódka (matka) nie wykazała przesłanki „rażącej niewdzięczności” syna. Powódka odwołała się od wyroku. Sąd II instancji przyjął, że

wyjście ze współwłasności możliwe jest w drodze zniesienia współwłasności i może to mieć miejsce w drodze umowy zawartej przez współwłaścicieli w trybie pozasądowym, jak też na mocy orzeczenia sądu bądź ugody zawartej przed sądem. Zniesienie współwłasności możliwe jest też na wiele sposobów, przy czym nie mogą one pozostawać w sprzeczności z obowiązującymi przepisami bądź zasadami współżycia społecznego (art. 58 k.c.). Także w świetle obowiązującej zasady swobody umów możliwym jest zniesienie współwłasności bez obowiązku pobierania spłat czy dopłat, w sytuacji gdy udziały i wartości uzyskane przez współwłaścicieli w wyniku zniesienia współwłasności znacznie się różnią.

Zdaniem Sądu II instancji treść umowy notarialnej nie wskazywała na wolę zawiązania stosunku darowizny. Dlatego też umowy tej nie należy w taki sposób kwalifikować. Przeciwko interpretacji umowy jako darowizny przemawia też art. 889 § 1 k.c., zgodnie z treścią którego:

nie stanowią darowizny m.in. tego rodzaju przysporzenia gdy zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia wynika z umowy uregulowanej innymi przepisami kodeksu.

Zważywszy na powyższe Sąd II instancji uznał, że dochodzone pozwem roszczenie nie może zostać uwzględnione jako niespełniające przesłanek wynikających z umowy darowizny i jej odwołania.

Sąd zwrócił jednak uwagę na fakt, że umowa zniesienia współwłasności nieruchomości może być kwalifikowana w określonych sytuacjach jako umowa darowizny. W związku z tym należy do niej stosować przepisy o możliwości odwołania darowizny już wykonanej z powodu rażącej niewdzięczności.

Sąd zauważył, że takie stanowisko nie przekłada się automatycznie na każdą z umów o zniesienie współwłasności. W takich  sytuacjach należy badać składniki przedmiotowo istotne charakteryzujące daną umowę. W tej konkretnej sprawie nie pozwoliły one na zakwalifikowanie przedmiotowej umowy jako darowizny.

Podsumowanie

Ostatecznie matka przegrała sprawę, ale przyjęta przez nią strategia procesowa rzuca nowe spojrzenie na problem konkretnych postanowień umowy nieodpłatnego zniesienia współwłasności. W pewnych sytuacjach, można by ją zakwalifikować jako umowę darowizny ze wszystkimi tego konsekwencjami. W tym konsekwencją najbardziej dotkliwą, tj. instytucją odwołania darowizny ze względu na rażącą niewdzięczność obdarowanego.

Na temat odwołania aktu notarialnego więcej dowiesz się tutaj: Anulowanie aktu notarialnego cz. 1 i tutaj: Anulowanie aktu notarialnego cz. 2.

Bądź na bieżąco! Polub mój profil na fb: https://www.facebook.com/adwokatbartoszhawryluk/

Dziedziczenie gospodarstwa rolnego.

Bartosz Hawryluk09 lipca 20176 komentarzy

Przygotowując kilka dni temu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku obejmującego gospodarstwo rolne sięgnąłem do przygotowanego kiedyś zestawienia (tabelki). W tabelce tej zawarłem zmiany przepisów dotyczących dziedziczenia gospodarstwa rolnego na podstawie ustawy, w odniesieniu do daty otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy), z uwzględnieniem wytycznych zawartych w kluczowym w tej materii wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001r. (P 4/99).

Prawidłowe ustalenie kręgu spadkobierców dziedziczących gospodarstwo rolne każdorazowo wymaga ustalenia treści przepisów tytułu X księgi czwartej kodeksu cywilnego obowiązujących w chwili śmierci spadkodawcy, co może być dość czasochłonne.

Ta tabelka bardzo usprawnia mi pracę. Zawsze gdy piszę wniosek do sądu o stwierdzenie nabycia spadku obejmującego gospodarstwo rolne, zamiast analizować zmiany poszczególnych przepisów w czasie, po prostu sięgam do tabelki.

I wtedy (gdy pisałem ten wniosek kilka dni temu) pomyślałem, że ta moja tabelka to przecież idealny materiał na kolejny post na blogu. Dziedziczenie gospodarstwa rolnego to temat bardzo popularny, a jednocześnie potrafiący przysporzyć Ci wielu wątpliwości (zwłaszcza w kontekście odnalezienia właściwych przepisów). A moja magiczna tabelka może rozwiać przynajmniej część z Twoich wątpliwości. Dlatego postanowiłem ją uprościć, przerobić na jednolity tekst i zamieścić ją tutaj.

A oto co powstało:

 

DZIEDZICZENIE GOSPODARSTWA ROLNEGO NA PRZESTRZENI LAT:

 

1. Dekret z 8 października 1946 r. o prawie spadkowym.

Brak szczególnych regulacji dotyczących dziedziczenia gospodarstwa rolnego.

 

2. Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych.

Weszła w życie 5 lipca 1963 r., ale art. 24 ust. 1 tej ustawy stanowi, że jeżeli otwarcie spadku nastąpiło przed dniem jej wejścia w życie, stosuje się jej przepisy, o ile z ustępów kolejnych (2-8) nie wynika inaczej.

Ustawie tej nadano więc moc wsteczną.

Art. 5

1.Gospodarstwo rolne należące do spadku mogą dziedziczyć tylko spadkobiercy, którzy:

1) bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowali w tym gospodarstwie nieprzerwanie przynajmniej przez jeden rok,

2) prowadzą w chwili otwarcia spadku inne indywidualne gospodarstwo rolne albo pracują w gospodarstwie rolnym współmałżonka lub jego rodziców,

3) w chwili otwarcia spadku są małoletnimi albo uczniami pobierającymi naukę zawodu lub uczęszczającymi do szkół średnich, albo studentami szkół wyższych,

4) w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolni do pracy.

2.Rada Ministrów w drodze rozporządzenia określi:

1) warunki uznania pracy w gospodarstwie rolnym za wykonywaną nieprzerwanie przez jeden rok bezpośrednio przed otwarciem spadku,

2) zasady i tryb stwierdzania trwałej niezdolności do pracy.

3.W braku spadkobierców określonych w ust. 1 pkt 1 i 2 gospodarstwo rolne dziedziczy również spadkobierca nie wymieniony w ust. 1, jeżeli ma dostateczne kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego i oświadczy w państwowym biurze notarialnym albo w sądzie spadku, nie później niż w ciągu 6 miesięcy od dnia otwarcia spadku, gotowość prowadzenia gospodarstwa spadkowego.

Art. 6

1.W braku spadkobierców uprawnionych do dziedziczenia gospodarstwa rolnego według przepisów art. 5 gospodarstwo to przypada Państwu jako spadkobiercy ustawowemu.

2.Państwo uważa się za spadkobiercę ustawowego gospodarstwa rolnego także wtedy, gdy do dziedziczenia uprawnione są wyłącznie osoby, które w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy; w takim wypadku Państwo dokonuje na rzecz tych osób spłat odpowiadających wartości ich udziału w gospodarstwie spadkowym po odliczeniu długów obciążających to gospodarstwo.

 

3. Kodeks cywilny z dnia 23 kwietnia 1964 r. wraz z przepisami wprowadzającymi ten kodeks.

Kodeks cywilny wszedł w życie 1 stycznia 1965r., ale przepisy dotyczące dziedziczenia gospodarstw rolnych weszły w życie już z dniem ogłoszenia, czyli w dniu 18 maja 1964r. Dodatkowo przepisom tym nadano moc wsteczną (art. LV i następne przepisów wprowadzających kodeks cywilny). Z przepisów wprowadzających kodeks cywilny wynika, że jeżeli konkretny przepis spośród przepisów wprowadzających nie stanowi inaczej, to kodeks cywilny stosuje się również do dziedziczenia gospodarstwa rolnego wchodzącego w skład spadku otwartego przed wejściem w życie tego kodeksu. Do spadków otwartych od dnia 5 lipca 1963r. (tak jak wejście w życie przywołanej powyżej w pkt. 2 ustawy) przepisy kodeksu cywilnego dotyczące dziedziczenia gospodarstw rolnych stosuje się bez żadnych modyfikacji.

Art. 1059

§ 1. Dzieci spadkodawcy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli:

1) bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w tym gospodarstwie nieprzerwanie co najmniej od roku albo

2) w chwili otwarcia spadku są członkami rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub pracują w gospodarstwie rolnym takiej spółdzielni, albo

3) w chwili otwarcia spadku bądź prowadzą inne indywidualne gospodarstwo rolne, bądź też pracują w gospodarstwie rolnym swoich rodziców, małżonka lub jego rodziców, albo

4) w chwili otwarcia spadku bądź są małoletnie, bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo

5) w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy.

§ 2. Jeżeli żadne z dzieci spadkodawcy nie odpowiada jednemu z warunków przewidzianych w punktach 1, 2 lub 3 paragrafu poprzedzającego, dziedziczą z ustawy gospodarstwo te spośród nich, które mają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego i nie później niż przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku oświadczą w sądzie lub w państwowym biurze notarialnym gotowość prowadzenia gospodarstwa należącego do spadku.

Art. 1060

§ 1. Przepisy artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do dziedziczenia z ustawy przez małżonka spadkodawcy, jak również do dziedziczenia z ustawy przez wnuków spadkodawcy powołanych stosownie do przepisu art. 931 § 2. Dalsi zstępni spadkodawcy nie są powołani z ustawy do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.
§ 2. W granicach określonych w art. 931 § 2 wnuki spadkodawcy, które bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w należącym do spadku gospodarstwie rolnym nieprzerwanie co najmniej od roku i dla których la praca stanowiła główne źródło utrzymania, dziedziczą to gospodarstwo także wtedy, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059.

Art. 1061

Rodzice spadkodawcy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli mają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa albo jeżeli w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolni do pracy. Są oni powołani z ustawy do dziedziczenia gospodarstwa rolnego także w wypadku, gdy zstępni spadkodawcy nie mogą tego gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1050 lub w art. 1060 § 2.

Art. 1062

§ 1. Bracia i siostry spadkodawcy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli odpowiadają jednemu z warunków przewidzianych w art. 1059.
§ 2. Ci spośród rodzeństwa spadkodawcy, którzy bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowali w należącym do spadku gospodarstwie rolnym nieprzerwanie co najmniej od roku i dla których ta praca stanowiła główne źródło utrzymania, dziedziczą gospodarstwo także w wypadku, gdy zstępni spadkodawcy nie mogą tego gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059 lub w. art. 1060 § 2.
§ 3. Zstępni rodzeństwa nie są powołani z ustawy do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.

 

4. Ustawa z dnia 26 października 1971 r. zmieniająca ustawę – kodeks cywilny.

Wejście w życie 4 listopada 1971r. Ale również tej ustawie w zakresie dziedziczenia gospodarstw rolnych nadano moc wsteczną. Art. 2 § 1. wskazanej ustawy stanowi:

Do dziedziczenia gospodarstwa rolnego należącego do spadku otwartego przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego w brzmieniu nadanym tą ustawą, chyba że przed tym dniem nastąpił już dział spadku.

Pamiętać należy o modyfikacjach wynikających z przepisów wprowadzających kodeks cywilny, które mają zastosowanie do spadków otwartych przed dniem 5 lipca 1963r.

Znowelizowane tą ustawą przepisy mają więc zastosowanie:

  1. do spadków otwartych od dnia 4 listopada 1971r. do dnia 5 kwietnia 1982r. (ostatni dzień przed wejściem w życie nowej ustawy nowelizującej, przywołanej poniżej)
  2. do spadków otwartych przed 4 listopada 1971r., z wyłączeniem sytuacji gdy przed tym dniem nastąpił dział spadku oraz z uwzględnieniem wyłączeń zawartych w przepisach wprowadzających kodeks cywilny (art. LVI i następne)

Art. 1059

§ 1. Dzieci spadkodawcy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli:

1) bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w tym gospodarstwie albo

2) w chwili otwarcia spadku są członkami rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub pracują w gospodarstwie rolnym takiej spółdzielni, albo

3) w chwili otwarcia spadku bądź prowadzą inne indywidualne gospodarstwo rolne, bądź też pracują w gospodarstwie rolnym swoich rodziców, małżonka lub jego rodziców, albo

4) w chwili otwarcia spadku bądź są małoletnie, bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo

5) w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy.

§ 2. Jeżeli żadne z dzieci spadkodawcy nie odpowiada jednemu z warunków przewidzianych w punktach 1, 2 lub 3 paragrafu poprzedzającego, dziedziczą z ustawy gospodarstwo te spośród nich, które mają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego i nie później niż przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku oświadczą w sądzie lub w państwowym biurze notarialnym gotowość prowadzenia gospodarstwa należącego do spadku.

Art. 1060

§ 1. Przepisy artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do dziedziczenia z ustawy przez małżonka spadkodawcy, jak również do dziedziczenia z ustawy przez wnuków spadkodawcy powołanych stosownie do przepisu art. 931 § 2. Dalsi zstępni spadkodawcy nie są powołani z ustawy do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.
§ 2. W granicach określonych w art. 931 § 2 wnuki spadkodawcy, które bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w należącym do spadku gospodarstwie rolnym i dla których ta praca stanowiła główne źródło utrzymania, dziedziczą gospodarstwo także w wypadku, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059.

Art. 1061

Rodzice spadkodawcy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli mają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa albo jeżeli w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolni do pracy. Są oni powołani z ustawy do dziedziczenia gospodarstwa rolnego także w wypadku, gdy zstępni spadkodawcy nie mogą tego gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1050 lub w art. 1060 § 2.

Art. 1062

§ 1. Bracia i siostry spadkodawcy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli odpowiadają jednemu z warunków przewidzianych w art. 1059.
§ 2. Ci spośród rodzeństwa spadkodawcy, którzy bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowali w należącym do spadku gospodarstwie rolnym i dla których ta praca stanowiła główne źródło utrzymania, dziedziczą gospodarstwo także w wypadku, gdy zstępni spadkodawcy nie mogą tego gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059 lub w art. 1060 § 2.
§ 3. W granicach określonych w art. 934 dzieci rodzeństwa spadkodawcy, które bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w należącym do spadku gospodarstwie rolnym i dla których ta praca stanowiła główne źródło utrzymania, dziedziczą gospodarstwo także w wypadku, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059 lub w art. 1052 § 2. Dalsi zstępni rodzeństwa spadkodawcy nie są powołani z ustawy do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.

 

5. Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

Wejście w życie 6 kwietnia 1982r. Zgodnie z tą ustawą przepisy kodeksu cywilnego nią zmodyfikowane mają zastosowanie do spadków otwartych od jej wejścia w życie.

Zatem przepisy w kształcie uregulowanym tą ustawą stosuje się do spadków otwartych od dnia 6 kwietnia 1982r. do dnia 30 września 1990r. (ostatni dzień przed wejściem w życie kolejnej ustawy nowelizującej).

Art. 1059

Spadkobiercy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli w chwili otwarcia spadku:

1) odpowiadają warunkom wymaganym dla nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności albo

2) są małoletni bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo

3) są trwale niezdolni do pracy.

Art. 1060

W granicach określonych w art. 931 § 2 wnuki spadkodawcy, które w chwili otwarcia spadku odpowiadają warunkom przewidzianym w art. 1059 pkt 1, dziedziczą gospodarstwo rolne także wtedy, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Art. 1062

§ 1. Rodzeństwo spadkodawcy, które w chwili otwarcia spadku odpowiada warunkom przewidzianym w art. 1059 pkt 1, dziedziczy gospodarstwo rolne także wtedy, gdy zstępni spadkodawcy nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059 lub w art. 1060.
§ 2. W granicach określonych w art. 934 dzieci rodzeństwa spadkodawcy, które w chwili otwarcia spadku odpowiadają warunkom przewidzianym w art. 1059 pkt 1, dziedziczą gospodarstwo rolne także wtedy, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059 lub w § 1 niniejszego artykułu. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Art. 1063

Jeżeli ani małżonek spadkodawcy, ani żaden z jego krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy nie odpowiada warunkom przewidzianym dla dziedziczenia gospodarstwa rolnego albo jeżeli uprawnionymi do dziedziczenia są wyłącznie osoby, które w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy, gospodarstwo dziedziczą spadkobiercy na zasadach ogólnych.

 

6. Ustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny.

Wejście w życie 1 października 1990r. Zgodnie z art. 14 ust. 1. tej ustawy przepisy kodeksu cywilnego w brzmieniu nadanym tą ustawą stosuje się do spadków otwartych od dnia jej wejścia w życie.

Przepisy kodeksu cywilnego w wersji znowelizowanej tą ustawą stosuje się do spadków otwartych od dnia 1 października 1990r. do dnia 13 lutego 2001r. (ostatni dzień przed wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 31 stycznia 2001 r., sygn. akt. P 4/99).

Art. 1058

Do dziedziczenia z ustawy gospodarstw rolnych obejmujących grunty rolne o powierzchni przekraczającej 1 ha stosuje się przepisy tytułów poprzedzających księgi niniejszej ze zmianami wynikającymi z przepisów poniższych.

Art. 1059

Spadkobiercy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli w chwili otwarcia spadku:

1) stale pracują bezpośrednio przy produkcji rolnej albo

2) mają przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej, albo

3) są małoletni bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo

4) są trwale niezdolni do pracy.

Art. 1060

W granicach określonych w art. 931 § 2 wnuki spadkodawcy, które w chwili otwarcia spadku odpowiadają warunkom przewidzianym w art. 1059 pkt 1 i 2, dziedziczą gospodarstwo rolne także wtedy, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Art. 1062

§ 1. Rodzeństwo spadkodawcy, które w chwili otwarcia spadku odpowiada warunkom przewidzianym w art. 1059 pkt 1 i 2, dziedziczy gospodarstwo rolne także wtedy, gdy zstępni spadkodawcy nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059 lub w art. 1060.
§ 2. W granicach określonych w art. 934 dzieci rodzeństwa spadkodawcy, które w chwili otwarcia spadku odpowiadają warunkom przewidzianym w art. 1059 pkt 1 i 2, dziedziczą gospodarstwo rolne także wtedy, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059 lub w § 1 niniejszego artykułu. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Art. 1063

Jeżeli ani małżonek spadkodawcy, ani żaden z jego krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy nie odpowiada warunkom przewidzianym dla dziedziczenia gospodarstwa rolnego albo jeżeli uprawnionymi do dziedziczenia są wyłącznie osoby, które w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy, gospodarstwo dziedziczą spadkobiercy na zasadach ogólnych.

 

7. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 31 stycznia 2001 r. (sygn. akt. P 4/99).

Wejście w życie 14 lutego 2001r.
Wyrok ten ma zastosowanie do spadków otwartych od dnia jego wejścia w życie.

Do spadków otwartych od dnia 14 lutego 2001r. brak jest ograniczeń w dziedziczeniu gospodarstw rolnych. Jeżeli więc spadkodawca zmarł po wejściu życie wskazanego wyroku do dziedziczenia gospodarstwa rolnego stosuje się ogólne zasady dziedziczenia zawarte w kodeksie cywilnym.

 

Pamiętaj, że to które przepisy mają zastosowanie zależy od daty śmierci spadkodawcy!

 

Jeśli śmierć spadkodawcy nastąpiła przed 14 lutego 2001r. i w skład spadku wchodziło gospodarstwo rolne postanowienie sądu dotyczące stwierdzenia nabycia spadku będzie miało 2 punkty:

  1. dotyczący pozostałej niż gospodarstwo rolne części spadku, zgodnie z zasadami ogólnymi
  2. dotyczący dziedziczenia gospodarstwa rolnego, zgodnie z zasadami opisanymi powyżej

*****

O możliwości zbycia udziałów w nieruchomości należącej do spadku poczytasz >>>tutaj<<<.

Jeśli interesuje Cię prawo pierwokupu nieruchomości rolnej zajrzyj >>>tutaj<<< i >>>tutaj<<<.

*****

Bądź na bieżąco! Polub mój profil na fb: https://www.facebook.com/adwokatbartoszhawryluk/

Przy sądowym zniesieniu współwłasności nieruchomości, czy dziale spadku lub podziale majątku małżeńskiego, w skład których wchodzą nieruchomości mogą pojawić się dwa zasadnicze problemy związane ze służebnościami gruntowymi:

  • pierwszy dotyczy sytuacji, gdy dzielona nieruchomość nie jest obciążona służebnością, ani nie jest tzw. nieruchomością władnącą, na której rzecz ustanowiono służebność, jednak do prawidłowego podziału nieruchomości koniecznym jest ustanowienie przez sąd stosownych służebności w ramach dzielonej nieruchomości
  • drugi problem dotyczy podziału nieruchomości, gdy już wcześniej ustanowiono służebność, a dzielona nieruchomość jest nieruchomością obciążoną albo nieruchomością władnącą.

I. Ustanowienie służebności przy podziale nieruchomości.

Podczas podziału nieruchomości, niezależnie od tego czy dokonuje się tego w sprawie o zniesienie współwłasności, dział spadku czy podział majątku małżeńskiego po rozwodzie, może okazać się, że do zachowania funkcjonalności nowych działek koniecznym jest ustanowienie odpowiednich służebności gruntowych.

W takich sytuacjach zastosowanie ma art. 212 § 1 zd. 2 k.c., zgodnie z którym:

Przy podziale gruntu sąd może obciążyć poszczególne części potrzebnymi służebnościami gruntowymi.

W orzecznictwie przyjmuje się, że ustawodawca nieprzypadkowo zawęził możliwość ustanowienia służebności w tym trybie do służebności gruntowych. Tym samym, za niedopuszczalne należy uznać żądanie ustanowienia wyłącznie służebności osobistej.

Najczęściej spotykanym w praktyce sądowej przykładem takiego działania jest ustanowienie przez sąd służebności drogi koniecznej. Czasami spotyka się również inne służebności, mające na celu np. zapewnienie wszystkim nowym działkom dostępu do mediów, ujęcia wody itp. Służebności takie mogą być poprowadzone – w zależności od potrzeby – przez jedną, lub większą liczbę tworzonych działek.

Istotnym jest, że służebność powstała w ten sposób nie może obciążać nieruchomości sąsiednich, nieobjętych postępowaniem.

Zasadą jest, że dla takich służebności nie ustanawia się wynagrodzenia. Powinny być one jednak uwzględnione podczas szacowania wartości nowych nieruchomości, ponieważ ewidentnie wpływają na użyteczność i wartość tych nieruchomości.

II. Podział nieruchomości władnącej lub obciążonej.

Ustawodawca wyraźnie uregulował w kodeksie cywilnym kwestię podziału nieruchomości gdy już wcześniej istniała służebność. Reguluje to art. 290 k.c.

  •  W przypadku podziału nieruchomości władnącej służebność utrzymuje się w mocy na rzecz każdej z części utworzonych przez podział. Wyjątkowo w sytuacji, gdy przy takim podziale służebność zwiększałaby użyteczność tylko jednej lub kilku z nich, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zwolnienia swojej nieruchomości od służebności względem pozostałych nowych działek.
  • W razie podziału nieruchomości obciążonej służebność utrzymuje się w mocy na częściach utworzonych przez podział. Jednakże gdy wykonywanie służebności ogranicza się do jednej lub kilku z nich, właściciele pozostałych części mogą żądać zwolnienia ich części od służebności.
  • Możliwa jest również sytuacja, w której w wyniku podziału nieruchomości władnącej albo obciążonej zaistnieje konieczność zmiany sposobu wykonywania służebności.

W przedstawionych sytuacjach, gdy strony nie dojdą do porozumienia, władnym  zarówno do zwolnienia niektórych nieruchomości ze służebności (zarówno władnących, jak i obciążonych), jak też do ustalenia nowego sposobu wykonywania służebności będzie sąd powszechny.

*****

Czy wiesz, że służebności można wycenić? Poczytaj o kosztach wyceny nieruchomości.

*****

Jeśli interesuje Cię zbycie udziału w nieruchomości zajrzyj >>>tutaj<<<.

*****

Bądź na bieżąco! Polub mój profil na fb: https://www.facebook.com/adwokatbartoszhawryluk/