Bartosz Hawryluk

adwokat

W mojej praktyce zawodowej zajmuję się głównie sprawami cywilnymi, w tym sprawami związanymi ze zniesieniem współwłasności nieruchomości. Pomagam współwłaścicielom znaleźć optymalne rozwiązania, aby dokonać podziału majątku bez udziału sądu...
[Więcej >>>]

Dziedziczenie gospodarstwa rolnego.

Bartosz Hawryluk09 lipca 2017Komentarze (0)

Przygotowując kilka dni temu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku obejmującego gospodarstwo rolne sięgnąłem do przygotowanego kiedyś zestawienia (tabelki). W tabelce tej zawarłem zmiany przepisów dotyczących dziedziczenia gospodarstwa rolnego na podstawie ustawy, w odniesieniu do daty otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy), z uwzględnieniem wytycznych zawartych w kluczowym w tej materii wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001r. (P 4/99).

Prawidłowe ustalenie kręgu spadkobierców dziedziczących gospodarstwo rolne każdorazowo wymaga ustalenia treści przepisów tytułu X księgi czwartej kodeksu cywilnego obowiązujących w chwili śmierci spadkodawcy, co może być dość czasochłonne.

Ta tabelka bardzo usprawnia mi pracę. Zawsze gdy piszę wniosek do sądu o stwierdzenie nabycia spadku obejmującego gospodarstwo rolne, zamiast analizować zmiany poszczególnych przepisów w czasie, po prostu sięgam do tabelki.

I wtedy (gdy pisałem ten wniosek kilka dni temu) pomyślałem, że ta moja tabelka to przecież idealny materiał na kolejny post na blogu. Dziedziczenie gospodarstwa rolnego to temat bardzo popularny, a jednocześnie potrafiący przysporzyć Ci wielu wątpliwości (zwłaszcza w kontekście odnalezienia właściwych przepisów). A moja magiczna tabelka może rozwiać przynajmniej część z Twoich wątpliwości. Dlatego postanowiłem ją uprościć, przerobić na jednolity tekst i zamieścić ją tutaj.

A oto co powstało:

 

DZIEDZICZENIE GOSPODARSTWA ROLNEGO NA PRZESTRZENI LAT:

 

1. Dekret z 8 października 1946 r. o prawie spadkowym.

Brak szczególnych regulacji dotyczących dziedziczenia gospodarstwa rolnego.

 

2. Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych.

Weszła w życie 5 lipca 1963 r., ale art. 24 ust. 1 tej ustawy stanowi, że jeżeli otwarcie spadku nastąpiło przed dniem jej wejścia w życie, stosuje się jej przepisy, o ile z ustępów kolejnych (2-8) nie wynika inaczej.

Ustawie tej nadano więc moc wsteczną.

Art. 5

1.Gospodarstwo rolne należące do spadku mogą dziedziczyć tylko spadkobiercy, którzy:

1) bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowali w tym gospodarstwie nieprzerwanie przynajmniej przez jeden rok,

2) prowadzą w chwili otwarcia spadku inne indywidualne gospodarstwo rolne albo pracują w gospodarstwie rolnym współmałżonka lub jego rodziców,

3) w chwili otwarcia spadku są małoletnimi albo uczniami pobierającymi naukę zawodu lub uczęszczającymi do szkół średnich, albo studentami szkół wyższych,

4) w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolni do pracy.

2.Rada Ministrów w drodze rozporządzenia określi:

1) warunki uznania pracy w gospodarstwie rolnym za wykonywaną nieprzerwanie przez jeden rok bezpośrednio przed otwarciem spadku,

2) zasady i tryb stwierdzania trwałej niezdolności do pracy.

3.W braku spadkobierców określonych w ust. 1 pkt 1 i 2 gospodarstwo rolne dziedziczy również spadkobierca nie wymieniony w ust. 1, jeżeli ma dostateczne kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego i oświadczy w państwowym biurze notarialnym albo w sądzie spadku, nie później niż w ciągu 6 miesięcy od dnia otwarcia spadku, gotowość prowadzenia gospodarstwa spadkowego.

Art. 6

1.W braku spadkobierców uprawnionych do dziedziczenia gospodarstwa rolnego według przepisów art. 5 gospodarstwo to przypada Państwu jako spadkobiercy ustawowemu.

2.Państwo uważa się za spadkobiercę ustawowego gospodarstwa rolnego także wtedy, gdy do dziedziczenia uprawnione są wyłącznie osoby, które w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy; w takim wypadku Państwo dokonuje na rzecz tych osób spłat odpowiadających wartości ich udziału w gospodarstwie spadkowym po odliczeniu długów obciążających to gospodarstwo.

 

3. Kodeks cywilny z dnia 23 kwietnia 1964 r. wraz z przepisami wprowadzającymi ten kodeks.

Kodeks cywilny wszedł w życie 1 stycznia 1965r., ale przepisy dotyczące dziedziczenia gospodarstw rolnych weszły w życie już z dniem ogłoszenia, czyli w dniu 18 maja 1964r. Dodatkowo przepisom tym nadano moc wsteczną (art. LV i następne przepisów wprowadzających kodeks cywilny). Z przepisów wprowadzających kodeks cywilny wynika, że jeżeli konkretny przepis spośród przepisów wprowadzających nie stanowi inaczej, to kodeks cywilny stosuje się również do dziedziczenia gospodarstwa rolnego wchodzącego w skład spadku otwartego przed wejściem w życie tego kodeksu. Do spadków otwartych od dnia 5 lipca 1963r. (tak jak wejście w życie przywołanej powyżej w pkt. 2 ustawy) przepisy kodeksu cywilnego dotyczące dziedziczenia gospodarstw rolnych stosuje się bez żadnych modyfikacji.

Art. 1059

§ 1. Dzieci spadkodawcy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli:

1) bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w tym gospodarstwie nieprzerwanie co najmniej od roku albo

2) w chwili otwarcia spadku są członkami rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub pracują w gospodarstwie rolnym takiej spółdzielni, albo

3) w chwili otwarcia spadku bądź prowadzą inne indywidualne gospodarstwo rolne, bądź też pracują w gospodarstwie rolnym swoich rodziców, małżonka lub jego rodziców, albo

4) w chwili otwarcia spadku bądź są małoletnie, bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo

5) w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy.

§ 2. Jeżeli żadne z dzieci spadkodawcy nie odpowiada jednemu z warunków przewidzianych w punktach 1, 2 lub 3 paragrafu poprzedzającego, dziedziczą z ustawy gospodarstwo te spośród nich, które mają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego i nie później niż przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku oświadczą w sądzie lub w państwowym biurze notarialnym gotowość prowadzenia gospodarstwa należącego do spadku.

Art. 1060

§ 1. Przepisy artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do dziedziczenia z ustawy przez małżonka spadkodawcy, jak również do dziedziczenia z ustawy przez wnuków spadkodawcy powołanych stosownie do przepisu art. 931 § 2. Dalsi zstępni spadkodawcy nie są powołani z ustawy do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.
§ 2. W granicach określonych w art. 931 § 2 wnuki spadkodawcy, które bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w należącym do spadku gospodarstwie rolnym nieprzerwanie co najmniej od roku i dla których la praca stanowiła główne źródło utrzymania, dziedziczą to gospodarstwo także wtedy, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059.

Art. 1061

Rodzice spadkodawcy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli mają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa albo jeżeli w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolni do pracy. Są oni powołani z ustawy do dziedziczenia gospodarstwa rolnego także w wypadku, gdy zstępni spadkodawcy nie mogą tego gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1050 lub w art. 1060 § 2.

Art. 1062

§ 1. Bracia i siostry spadkodawcy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli odpowiadają jednemu z warunków przewidzianych w art. 1059.
§ 2. Ci spośród rodzeństwa spadkodawcy, którzy bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowali w należącym do spadku gospodarstwie rolnym nieprzerwanie co najmniej od roku i dla których ta praca stanowiła główne źródło utrzymania, dziedziczą gospodarstwo także w wypadku, gdy zstępni spadkodawcy nie mogą tego gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059 lub w. art. 1060 § 2.
§ 3. Zstępni rodzeństwa nie są powołani z ustawy do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.

 

4. Ustawa z dnia 26 października 1971 r. zmieniająca ustawę – kodeks cywilny.

Wejście w życie 4 listopada 1971r. Ale również tej ustawie w zakresie dziedziczenia gospodarstw rolnych nadano moc wsteczną. Art. 2 § 1. wskazanej ustawy stanowi:

Do dziedziczenia gospodarstwa rolnego należącego do spadku otwartego przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego w brzmieniu nadanym tą ustawą, chyba że przed tym dniem nastąpił już dział spadku.

Pamiętać należy o modyfikacjach wynikających z przepisów wprowadzających kodeks cywilny, które mają zastosowanie do spadków otwartych przed dniem 5 lipca 1963r.

Znowelizowane tą ustawą przepisy mają więc zastosowanie:

  1. do spadków otwartych od dnia 4 listopada 1971r. do dnia 5 kwietnia 1982r. (ostatni dzień przed wejściem w życie nowej ustawy nowelizującej, przywołanej poniżej)
  2. do spadków otwartych przed 4 listopada 1971r., z wyłączeniem sytuacji gdy przed tym dniem nastąpił dział spadku oraz z uwzględnieniem wyłączeń zawartych w przepisach wprowadzających kodeks cywilny (art. LVI i następne)

Art. 1059

§ 1. Dzieci spadkodawcy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli:

1) bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w tym gospodarstwie albo

2) w chwili otwarcia spadku są członkami rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub pracują w gospodarstwie rolnym takiej spółdzielni, albo

3) w chwili otwarcia spadku bądź prowadzą inne indywidualne gospodarstwo rolne, bądź też pracują w gospodarstwie rolnym swoich rodziców, małżonka lub jego rodziców, albo

4) w chwili otwarcia spadku bądź są małoletnie, bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo

5) w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy.

§ 2. Jeżeli żadne z dzieci spadkodawcy nie odpowiada jednemu z warunków przewidzianych w punktach 1, 2 lub 3 paragrafu poprzedzającego, dziedziczą z ustawy gospodarstwo te spośród nich, które mają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego i nie później niż przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku oświadczą w sądzie lub w państwowym biurze notarialnym gotowość prowadzenia gospodarstwa należącego do spadku.

Art. 1060

§ 1. Przepisy artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do dziedziczenia z ustawy przez małżonka spadkodawcy, jak również do dziedziczenia z ustawy przez wnuków spadkodawcy powołanych stosownie do przepisu art. 931 § 2. Dalsi zstępni spadkodawcy nie są powołani z ustawy do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.
§ 2. W granicach określonych w art. 931 § 2 wnuki spadkodawcy, które bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w należącym do spadku gospodarstwie rolnym i dla których ta praca stanowiła główne źródło utrzymania, dziedziczą gospodarstwo także w wypadku, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059.

Art. 1061

Rodzice spadkodawcy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli mają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa albo jeżeli w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolni do pracy. Są oni powołani z ustawy do dziedziczenia gospodarstwa rolnego także w wypadku, gdy zstępni spadkodawcy nie mogą tego gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1050 lub w art. 1060 § 2.

Art. 1062

§ 1. Bracia i siostry spadkodawcy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli odpowiadają jednemu z warunków przewidzianych w art. 1059.
§ 2. Ci spośród rodzeństwa spadkodawcy, którzy bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowali w należącym do spadku gospodarstwie rolnym i dla których ta praca stanowiła główne źródło utrzymania, dziedziczą gospodarstwo także w wypadku, gdy zstępni spadkodawcy nie mogą tego gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059 lub w art. 1060 § 2.
§ 3. W granicach określonych w art. 934 dzieci rodzeństwa spadkodawcy, które bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w należącym do spadku gospodarstwie rolnym i dla których ta praca stanowiła główne źródło utrzymania, dziedziczą gospodarstwo także w wypadku, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059 lub w art. 1052 § 2. Dalsi zstępni rodzeństwa spadkodawcy nie są powołani z ustawy do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.

 

5. Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

Wejście w życie 6 kwietnia 1982r. Zgodnie z tą ustawą przepisy kodeksu cywilnego nią zmodyfikowane mają zastosowanie do spadków otwartych od jej wejścia w życie.

Zatem przepisy w kształcie uregulowanym tą ustawą stosuje się do spadków otwartych od dnia 6 kwietnia 1982r. do dnia 30 września 1990r. (ostatni dzień przed wejściem w życie kolejnej ustawy nowelizującej).

Art. 1059

Spadkobiercy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli w chwili otwarcia spadku:

1) odpowiadają warunkom wymaganym dla nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności albo

2) są małoletni bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo

3) są trwale niezdolni do pracy.

Art. 1060

W granicach określonych w art. 931 § 2 wnuki spadkodawcy, które w chwili otwarcia spadku odpowiadają warunkom przewidzianym w art. 1059 pkt 1, dziedziczą gospodarstwo rolne także wtedy, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Art. 1062

§ 1. Rodzeństwo spadkodawcy, które w chwili otwarcia spadku odpowiada warunkom przewidzianym w art. 1059 pkt 1, dziedziczy gospodarstwo rolne także wtedy, gdy zstępni spadkodawcy nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059 lub w art. 1060.
§ 2. W granicach określonych w art. 934 dzieci rodzeństwa spadkodawcy, które w chwili otwarcia spadku odpowiadają warunkom przewidzianym w art. 1059 pkt 1, dziedziczą gospodarstwo rolne także wtedy, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059 lub w § 1 niniejszego artykułu. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Art. 1063

Jeżeli ani małżonek spadkodawcy, ani żaden z jego krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy nie odpowiada warunkom przewidzianym dla dziedziczenia gospodarstwa rolnego albo jeżeli uprawnionymi do dziedziczenia są wyłącznie osoby, które w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy, gospodarstwo dziedziczą spadkobiercy na zasadach ogólnych.

 

6. Ustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny.

Wejście w życie 1 października 1990r. Zgodnie z art. 14 ust. 1. tej ustawy przepisy kodeksu cywilnego w brzmieniu nadanym tą ustawą stosuje się do spadków otwartych od dnia jej wejścia w życie.

Przepisy kodeksu cywilnego w wersji znowelizowanej tą ustawą stosuje się do spadków otwartych od dnia 1 października 1990r. do dnia 13 lutego 2001r. (ostatni dzień przed wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 31 stycznia 2001 r., sygn. akt. P 4/99).

Art. 1058

Do dziedziczenia z ustawy gospodarstw rolnych obejmujących grunty rolne o powierzchni przekraczającej 1 ha stosuje się przepisy tytułów poprzedzających księgi niniejszej ze zmianami wynikającymi z przepisów poniższych.

Art. 1059

Spadkobiercy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli w chwili otwarcia spadku:

1) stale pracują bezpośrednio przy produkcji rolnej albo

2) mają przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej, albo

3) są małoletni bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo

4) są trwale niezdolni do pracy.

Art. 1060

W granicach określonych w art. 931 § 2 wnuki spadkodawcy, które w chwili otwarcia spadku odpowiadają warunkom przewidzianym w art. 1059 pkt 1 i 2, dziedziczą gospodarstwo rolne także wtedy, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Art. 1062

§ 1. Rodzeństwo spadkodawcy, które w chwili otwarcia spadku odpowiada warunkom przewidzianym w art. 1059 pkt 1 i 2, dziedziczy gospodarstwo rolne także wtedy, gdy zstępni spadkodawcy nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059 lub w art. 1060.
§ 2. W granicach określonych w art. 934 dzieci rodzeństwa spadkodawcy, które w chwili otwarcia spadku odpowiadają warunkom przewidzianym w art. 1059 pkt 1 i 2, dziedziczą gospodarstwo rolne także wtedy, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059 lub w § 1 niniejszego artykułu. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Art. 1063

Jeżeli ani małżonek spadkodawcy, ani żaden z jego krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy nie odpowiada warunkom przewidzianym dla dziedziczenia gospodarstwa rolnego albo jeżeli uprawnionymi do dziedziczenia są wyłącznie osoby, które w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy, gospodarstwo dziedziczą spadkobiercy na zasadach ogólnych.

 

7. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 31 stycznia 2001 r. (sygn. akt. P 4/99).

Wejście w życie 14 lutego 2001r.
Wyrok ten ma zastosowanie do spadków otwartych od dnia jego wejścia w życie.

Do spadków otwartych od dnia 14 lutego 2001r. brak jest ograniczeń w dziedziczeniu gospodarstw rolnych. Jeżeli więc spadkodawca zmarł po wejściu życie wskazanego wyroku do dziedziczenia gospodarstwa rolnego stosuje się ogólne zasady dziedziczenia zawarte w kodeksie cywilnym.

 

Pamiętaj, że to które przepisy mają zastosowanie zależy od daty śmierci spadkodawcy!

 

Jeśli śmierć spadkodawcy nastąpiła przed 14 lutego 2001r. i w skład spadku wchodziło gospodarstwo rolne postanowienie sądu dotyczące stwierdzenia nabycia spadku będzie miało 2 punkty:

  1. dotyczący pozostałej niż gospodarstwo rolne części spadku, zgodnie z zasadami ogólnymi
  2. dotyczący dziedziczenia gospodarstwa rolnego, zgodnie z zasadami opisanymi powyżej

{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }

Dodaj komentarz

Poprzedni wpis: